سپام؛ سامانه متمركز تبادل پيامهاي اعتبارات اسنادي /ویژگی‌های دستورالعمل LC اعلام شد

به زودی دستورالعمل جدید گشایش ال‌سی به بانکها ابلاغ می‌شود

شورای پول و اعتبار دستورالعمل جدید اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی را هفته گذشته در 9 فصل، مشتمل بر 57 ماده و 16 تبصره تصویب نمود و‌ به زودی بانک مركزي، مصوبه مزبور را جهت اجرا به شبکه بانکی کشور ابلاغ خواهد نمود.یکی از مواردی که در متن مقررات لحاظ گردیده است، استفاده از ”سامانه پیام‌رسانی الکترونیکی مالی (سپام)“ است.اين سامانه‌ ، بخش خاصی برای گشایش اعتبار اسنادی لحاظ گردیده و بانکها موظف به عضویت در این سامانه هستند و در غیراین صورت، امکان گشایش اعتبار اسنادی را نخواهند داشت .

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک به نقل از روابط عمومی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران ؛ دستورالعمل جدید اعتبار اسنادی ریالی (LC) را به شبکه بانکی ابلاغ می‌نماید. بر این اساس جهت ارائه اطلاعات تکمیلی ذربار دستورالعمل جدید اعتبار اسنادی ریالی (LC) و نحوه فرآیند اجرای مراحل گشایش اعتبار اسنادی ، گفتگویی با «مرتضی ستاک» مدیر اداره مطالعات و مقررات بانکی بانک مرکزی انجام گرفته که در ادامه از نظر می گذرانید:

* اعتبار اسنادی (LC) چیست و چه نقشی در تسهیل فرآیند مبادلات بازرگانی ایفاء می‌نماید؟

به موجب مفاد ماده (2) مقررات متحدالشکل اعتبار اسنادی (UCP)، اعتبار اسنادی به معنای هرگونه ترتیباتی، به هر نام یا توصیفی، که در برگیرنده تعهد قطعی و برگشت‌ناپذیر بانک گشایش‌کننده مبنی بر پذیرش پرداخت در قبال ارائه اسناد مطابق می‌باشد.

به طور کلی اعتبار اسنادی مولود و نتیجه تضادی است که فی‌مابین منافع خریـدار و فروشـنده وجود دارد. به طور معمول هنـگـام عقـد یـک قـرارداد فروش کالا یا خدمت، از سویی خریدار تمایل دارد ابتدا کالا یا خدمت خریداری شده را در زمان معین و مقرر در قرارداد فی‌ما‌بین به صورت صحیح و سالم دریافت دارد و سپس قیمت آن را پرداخت نماید و از طرف دیگر فروشنده تمایل دارد قبل از ارائه کالا یا خدمت، وجه آن را دریافت دارد. این تضاد منافع و عدم آشنایی خریدار و فروشنده با یکدیگر، باعث ایجاد سازوکار پرداختی تحت عنوان ”اعتبار اسنادی“ شده است که با حفظ توأمان منافع خریدار و فروشنده، تا حدودی ریسک‌های طرفین را پوشش می‌دهد.

در حال حاضر، اعتبار اسنادی به عنوان یکی از مهم‌ترین و عمده‌ترین روش‌های پرداخت محسوب شده و فروشندگان و خریداران کالا یا خدمت در سراسر جهان و ایران با استفاده از این ابزار به عنوان یک وسیله پرداخت مطمئن و قابل انعطاف اقدام به انجام معامله می‌نمایند. مبادله اسناد و پرداخت وجه توسط بانک‌ها براساس شرایط اعتبار عملاً ارتباط بین خریدار و فروشنده را در دو نقطه مختلف تسهیل می‌نماید. بنابراین اولین و مهم‌ترین کارکرد اعتبار اسنادی، تسهیل در مبادلات تجاری به عنوان یک”روش پرداخت“ می‌‌باشد.

با توجه به موارد عنوان شده، ”اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی“، نوعی اعتبار اسنادی است که به ریال ایران گشایش می‌‌شود و مقصد کالا و یا خدمت، اقامتگاه بانک‌های مرتبط، متقاضی و ذینفع آن، در داخل مرزهای جغرافیایی جمهوری اسلامی ایران واقع است.

* در حال حاضر چه تمهیداتی اندیشیده شده است تا تخلفاتی مشابه سوء استفاده سال گذشته به وقوع نپیوندد؟

همان‌گونه که در برخی محافل خبری نیز ذکر گردیده است، پس از سوءاستفاده سال گذشته در شبکه بانکی کشور، کارگروهی در بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، متشکل از همکاران متخصص در حوزه‌های مختلف بانکی، مسئولیت تدوین دستورالعمل جامع اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی را بر عهده گرفت.

 کارگروه مزبور، ضمن آسیب‌شناسی سوءاستفاده رخ داده در شبکه بانکی، در بدو امر نقاط آسیب‌پذیر را شناسایی و بررسی و سپس بر اساس ماهیت اعتبار اسنادی و نقش و کارکرد آن در داخل کشور هدف‌گذاری‌های لازم را انجام داد. لذا در دستورالعمل جدید تلاش شده است تا با رویکرد حراست از منافع و حقوق سپرده‌گذاران بانکی، ضوابط و مقررات جامع و مانعی تدوین شود که علاوه بر تسهیل مبادلات تجاری، ریسک بانک‌های مرتبط را به حداقل برساند. در این راستا سازوکارهای جدیدی در فرآیند اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی تدوین شده است که در ادامه ذکر خواهد شد. لیکن باید به این مهم توجه جدی نمود که هیچ سازوکاری در این خصوص نمی‌تواند اطمینان مطلق دهد و نقش بانک‌های عامل و سایرین در اجرای صحیح و دقیق و مآلاً حصول اطمینان از پیشگیری تخلفاتی همانند سوء‌استفاده‌های سال قبل، بسیار حیاتی می‌باشد. لذا تدوین ضوابط و دستورالعمل‌های جامع و مانع وافی به مقصود نبوده و تبانی، قصور، اهمال و اعمال سلایق شخصی در اجرای ضوابط، می‌تواند منتهی به سوءاستفاده گردد. این معضل نیز می‌تواند تا حدودی از طریق حسن نظارت از سوی واحدهای بازرسی و حسابرسی داخلی بانک‌های عامل و نیز نظارت بانک مرکزی مرتفع شود. سهم تدوین‌گر مقررات در این خصوص تمهید ضمانت اجرا و قدرت بازدارندگی در مقررات می‌باشد که این موضوع در متن دستورالعمل، لحاظ شده است.

* آیا این تمهیدات، محدودیت‌هایی برای بانک‌ها و بازرگانان ایجاد خواهد کرد؟
به طور کلی تدوین هر نوع مقرره‌ای به معنا و مفهوم ایجاد برخی ضوابط و محدودیت‌هایی می‌باشد. این‌که دستورالعمل جامعی در خصوص یک خدمت بانکی تهیه می‌گردد بدان معناست که در مراحل مختلف فرآیند‌های انجام کار، سازوکارهایی تعبیه گردیده و حدود و ثغوری معین شده و بازیگران آن، باید صرفاً در چارچوب تعیین شده حرکت نمایند. چرا که در غیر این‌صورت اتفاقاتی رخ خواهد داد که نهایتاً منجر به وارد آمدن زیان و لطماتی به شبکه بانکی کشور، سپرده‌گذاران، اشخاص و در نهایت جامعه خواهد شد. لذا قاعده‌مند نمودن فرآیند اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی و ضابطه‌مند نمودن آن به نفع آحاد جامعه خواهد بود.

بنابراین در چارچوب ضوابط و مقررات تعیین شده، تمامی بانک‌ها و مؤسسات اعتباری غیربانکی مجاز، می‌توانند نسبت به گشایش اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی برای فعالان اقتصادی اقدام نمایند.

در این رابطه همچنین خاطرنشان می‌سازد؛ پس از سوءاستفاده سال گذشته در شبکه بانکی کشور، شورای پول و اعتبار در ‌جلسه مورخ 26/7/1390 خود گشایش اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی را صرفاً زمانی مجاز دانست که حداقل یکی از طرفین آن (متقاضی و ذی‌نفع اعتبار اسنادی) یکی از شرکت‌ها، نهادها و سازمان‌های دولتی موضوع ماده 4 قانون محاسبات عمومی کشور باشد. لیکن پیرو درخواست‌های متعدد واصله، هم‌زمان با تدوین مقررات جامع، مقرراتی مختصر و موقتی، صرفاً جهت رفع معضل بخش خصوصی، تحت عنوان ”الزامات ناظر بر فرآیند اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی“ تدوین و پس از تصویب در شورای محترم پول و اعتبار، طی بخشنامه شماره 260818/90 مورخ 1/11/1390 به شبکه بانکی کشور ابلاغ گردید.

شایان ذکر است؛ به استناد فراز پایانی مقررات ابلاغی، مصوبه مورخ 26/7/1390 شورای پول و اعتبار در خصوص الزام به دولتی بودن حداقل یکی از طرفین اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی (موضوع بخشنامه شماره 181220/90 مورخ 3/8/1390)، ملغی اعلام گردید. لذا از تاریخ ابلاغ بخشنامه شماره 260818/90 مورخ 1/11/1390، از منظر مقرراتی محدودیت گشایش اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی برای بخش خصوصی مرتفع گردیده بود و تاکنون نیز تغییر نکرده است. بنابراین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در مدت زمان بسیار کوتاه (ظرف مدت کمتر از 3 ماه)، اقدامات لازم را جهت مرتفع نمودن مشکلات بخش خصوصی انجام داده است. لیکن متأسفانه علیرغم گذشت قریب یک سال از رفع ممنوعیت گشایش اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی، کماکان برخی افراد، اظهارنظر‌هایی را ارائه و در رسانه‌ها منتشر می‌نمایند که نتیجه آن، جزء تشویش اذهان عمومی و مآلاً تضعیف نهادهای حاکمیتی کشور نخواهد بود.

* مصوبه چه زمانی به بانک‌ها ابلاغ خواهد شد؟
همان‌گونه که در محافل خبری نیز بیان گردیده است، شورای محترم پول و اعتبار دستورالعمل جدید اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی را هفته گذشته در 9 فصل، مشتمل بر 57 ماده و 16 تبصره تصویب نمود و‌ به زودی این بانک، مصوبه مزبور را جهت اجرا به شبکه بانکی کشور ابلاغ خواهد نمود.
 شایان ذکر است؛ دستورالعمل جدید یک‌ماه پس از ابلاغ، لازم‌الاجرا بوده و جایگزین مصوبات جلسات شماره نهصد و شصت مورخ 14/5/1380 و شماره یک‌هزار و یک‌صد و سی و چهارم مورخ 20/10/1390 شورای پول و اعتبار در خصوص اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی می‌گردد.

* موضوع کنترل داخلی بانک‌ها که در هنگام وقوع سوء استفاده سال گذشته مورد تأکید بانک مرکزی بود، تا چه حد در مصوبه جدید مورد تأکید واقع شده است؟
به طور کلی کنترل داخلی عبارت است از فرآیندی که به منظور کسب اطمینان معقول از اهداف اثربخشی و کارایی عملیات، قابلیت اعتماد گزارش‌دهی مالی و رعایت قوانین و مقررات مربوط، توسط هیأت مدیره، مدیریت و سایر کارکنان یک واحد اقتصادی برقرار می‌شود.

در رابطه با نظام کنترل داخلی شایان ذکر است؛ اگرچه در دستورالعمل جدید اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی، همانند گذشته بانک‌ها موظف به طراحی، ایجاد و پیاده‌سازی ساختار کنترل داخلی مالی و عملیاتی مؤثر و کارا جهت کسب اطمینان از رعایت مفاد قوانین، مقررات و دستورالعمل‌ها، تفکیک صحیح وظایف ناسازگار، تصویب درست معاملات، ثبت صحیح و به موقع رویدادها و نیز جابجایی کارکنان در مقاطع زمانی مناسب مطابق با ”رهنمودهایی برای نظام مؤثر کنترل داخلی در مؤسسسات اعتباری“، در مراحل گشایش، ابلاغ، اصلاح، ارائه اسناد، تنزیل و پرداخت اعتبار اسنادی داخلی شده‌اند، لیکن حدود و وسعت اعمال کنترل‌های داخلی به اندازه، نوع فعالیت و سایر عوامل موثر در امور هر بانک بستگی دارد. طراحی و پیاده‌سازی سیستم کنترل داخلی متناسب با حجم فعالیت، امکانات و شرایط هر بانک از وظایف اصلی و اولیه مدیریت عامل همان بانک است. وظیفه بانک‌ مرکزی در این رابطه، ارائه رهنمود لازم در ارتباط با چارچوب کلی کنترل داخلی بوده و این مورد نیز از سوی این بانک، طی بخشنامه شماره مب/1172 مورخ 31/3/1386 به تمامی بانک‌ها ابلاغ شده است.

علی‌ایحال همان‌گونه که فوقاً نیز ذکر گردید، با هدف به حداقل رساندن آسیب‌ها و با بررسی همه جانبه موضوع، کسب تجربه از رویدادهای گذشته و بهره‌مندی از دانش روز دنیا، در دستورالعمل جدید اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی، موارد مهمی مدنظر قرار گرفته است که اهم آن‌ها به شرح زیر است:

1) جامعیت مقررات، تدوین در 9 فصل جداگانه و ارائه دامنه گسترده‌ای از تعاریف با هدف درک بهتر مفاد دستورالعمل و جلوگیری از تفسیر به رأی عبارات مندرج در متن دستورالعمل؛

2) الزام بانک گشایش‌کننده به اعتبارسنجی دقیق متقاضی و استعلام از مراجع مختلف مبنی بر عدم وجود چک برگشتی، بدهی غیرجاری، بدهی مالیاتی و …؛

3) تعیین انواع و میزان وثایق قابل قبول برای گشایش اعتبار اسنادی داخلی، با استفاده از ظرفیت‌های بند 6 ماده 14 قانون پولی و بانکی کشور؛

4)‌الزام بانک گشایش‌کننده به اخذ شماره منحصربه‌فرد از ”سامانه پیام‌رسانی الکترونیکی مالی (سپام)“؛

5) تأکید بر بازرسی کالا به منظور حصول اطمینان از تطابق یا عدم تطابق کالای بازرسی شده با مشخصه‌های کمی و کیفی کالای مندرج در شرایط اعتبار اسنادی داخلی؛

6) تعیین مبنای جدید عقدی جهت گشایش اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی (عقود مرابحه و استصناع) با رویکرد حفظ منافع سپرده‌گذاران؛

7) الزام بانک گشایش‌کننده به ابلاغ اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی صرفاً از طریق ”سامانه پیام‌رسانی الکترونیکی مالی (سپام)“؛

8) تعیین وظایف بانک‌های مختلف در صورت ارائه اسناد مطابق از سوی ذینفع؛

9) الزام بانک‌های ذی‌ربط به الصاق تصویر اسناد مطابق در ”سامانه پیام‌رسانی الکترونیکی مالی (سپام)“؛

10) طراحی سازوکارهایی جهت حصول اطمینان از صحت اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی در تنزیل آن؛

11) تعیین حدود فردی و جمعی برای تنزیل اعتبار اسنادی داخلی توسط بانک تنزیل‌کننده؛

12) طراحی و ایجاد سازوکارهای کنترلی در مراحل گشایش، ابلاغ، اصلاح، ارائه اسناد، تنزیل و پرداخت اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی؛

13) دخیل نمودن ادارات مرکزی بانک‌ها در مراحل مختلف اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی و تفکیک وظایف در حد مقدورات؛

14) الزام به شناسایی مشتری مطابق با قوانین، آیین‌نامه‌ها‌ و دستورالعمل‌های مربوط، از جمله دستورالعمل‌های مبارزه با پولشویی؛

15) الزام بانک‌ها به عضویت در ”سامانه پیام‌رسانی الکترونیکی مالی (سپام)“ و تبادل تمامی پیام‌های فی‌مابین، از طریق سامانه مذکور؛

16) الزام بانک گشایش‌کننده به طراحی و پیاده‌سازی سامانه اخذ استعلام و تأیید صحت و اصالت اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی در پایگاه اطلاع‌رسانی خود؛

17) پیش‌بینی اعمال مجازات‌های مقرر در مواد 43 و 44 قانون پولی و بانکی کشور برای بانک‌های متخلف.

* نظارت بانک مرکزی چگونه خواهد بود؟
قسمتی از مسئولیت‌های نظارتی مقام نظارت بانکی در قالب تدوین ضوابط و مقررات جامع و ابلاغ آن به شبکه بانکی کشور متجلی می‌گردد. یکی از مواردی که در متن مقررات لحاظ گردیده است، استفاده از ”سامانه پیام‌رسانی الکترونیکی مالی (سپام)“ است. سامانه پیام‌رسانی الکترونیکی مالی (سپام)، سامانه‌ای است که در بانک مرکزی راه‌اندازی شده و امکان تبادل تمامی پیام‌های مالی بین‌بانکی به‌طور متمرکز، از جمله پیام‌های مربوط به اعتبار اسنادی داخلی را به‌صورت استاندارد، فراهم می‌سازد. مهم‌ترین مزایای استفاده از سامانه مورد اشاره، ممانعت از تعدد صدور سند برای یک اعتبار اسنادی به دلیل اخذ شماره منحصر به فرد از سامانه، حصول اطمینان از صحت مکاتبات و پیام‌های مختلف با توجه به ایمن بودن شبکه تبادل اطلاعات، جلوگیری از تنزیل مجدد اسناد، امکان رجوع به اسناد و پایش لحظه‌ای فرآیند اعتبار اسنادی داخلی ـ ریالی در هر بانک می‌باشد.

بخشی دیگری از نظارت نیز از طریق ادارات نظارتی این بانک اعمال خواهد شد. لیکن همواره باید این مهم را مدنظر داشت که با توجه به مفاد قانون پولی و بانکی کشور، نظارت بانک مرکزی بر بانک‌های عامل و مؤسسات اعتباری، نظارتی عالیه بوده و از این طریق، از اجرای صحیح مصوبات شورای محترم پول و اعتبار و دستورات بانک مرکزی در سطح شبکه بانکی کشور اطمینان حاصل می‌نماید. هدف غایی نظارت بانک مرکزی حفظ ثبات و سلامت نظام پولی و اعتباری و پیشگیری از به مخاطره افتادن منافع و حقوق سپرده‌گذاران می‌باشد. بدیهی است نظارت بر تک‌تک شعب بانک‌ها و بررسی عملکرد آن‌ها در حوزه حسابرسی و بازرسی داخلی هر بانک بوده و انجام این مهم توسط بانک مرکزی بنا به دلایلی که در حوصله این مقال نیست، ممکن نسيت.

 

ستاك در جمع خبرنگاران

مرتضی ستاک همچنين  طی نشست خبری با خبرنگاران رسانه های جمعی به تشریح ویژگی های دستورالعمل جدید اعتبار اسنادی داخلی- ریالی (LC) در محورهای تعریف اعتبار اسنادی داخلی- ریالی ، سیر تطور مقررات بانکی در این زمینه و کاربرد سامانه سپام در مراحل مختلف آن پرداخت .

لینک کوتاهلینک کپی شد!
ممکن است شما دوست داشته باشید
ارسال یک پاسخ

  ⁄  3  =  1